Jack's Biking Chronicles - A Visit Back to Childhood Nostalgic Place: The Manila Zoo

Kung meron man sigurong pinakanostalgic place noong aking kabataan ay ang Manila Zoo. Lumaki ako na ang Manila Zoo ay hindi lang simpleng pasyalan—isa itong bahagi ng aking pagkabata. Tuwing linggo, pagkatapos ng misa sa simbahan, siguradong may lakad kami ng pamilya. Simpleng saya lang: lakad-lakad, kain sa labas, at siyempre, ang paborito naming destinasyon—ang zoo. Hindi pa kasi ganoon kasabik ang mga tao sa mall. Madalas gumala ang mga Pinoy noon sa mga parke kung saan puwede kang maglakad-lakad, maghabulan ang mga bata, maglaro at mag-picnic sa damuhan ng Luneta Park o di kaya sa PICC grounds. Ganito ang trip ng mga tao noon, family or friends gathering, ika nga. At kung may request ang mga bata katulad namin na pumunta sa Manila Zoo ay pinagbibigyan naman kasi dahil na rin sa likas na mahilig kami sa mga hayop at gusto naming makita ang mga mababangis na hayop na sa TV lang namin nakikita. 

Naalala ko pa kung paano kami dinadala ng tatay at nanay ko dito. Bilang bata, sobrang saya ko sa bawat hayop na nakikita ko—para bang isang malaking storybook na nabubuhay sa harap ko. Isa sa pinakatumatak sa akin ay yung pagsakay namin sa maliit na banca sa loob ng zoo, sa isang man-made river. Pero kahit masaya, may halong takot—iniisip ko noon, “Paano kung may buwaya dito?” 😂

Noong 2022, nagbukas muli ang Manila Zoo at hudyat na sabi ko para mabisita on a bike tour sa aking pinakanostalgic place noong aking kabataan. Hindi naman ako binigo ng nostalgia vibe simula nang tumapak ako muli sa loob ng zoo. Pero ibang-iba na sa aking kinagisnan ang zoo, mas malawak, malinis,  mas maraming bagong hayop at mas moderno. Puwedeng ipanlaban ang ganda ng zoo kung ikukumpara sa zoo ng ibang bansa. Nag-book ako ng ticket online, kaya pagdating ko doon ay in-lock ko na lang ang aking bisikleta sa bike parking. Hindi na ako pumila sapagkat ang ipapakita ko na lang ay ang message confirmation sa aking cellphone na bayad na ang ticket ko online, kaya hindi na ako nahirapan na makapasok.

I'm so lucky dahil nasulyapan ko pa si Mali bago siya namatay noong 2023. Yun nga lang Mali's story was not so good, and she was not a happy elephant. Mali (Vishwa Ma'ali) was a female Asian elephant who lived in solitary confinement at Manila Zoo in the Philippines from 1981 until her death on November 28, 2023, at age 43. Gifted by Sri Lanka, she became known as the world's "saddest" elephant, sparking global advocacy for better welfare conditions.

Ang isa sa mga makabagong feature sa Manila Zoo ay ang Giant Aviary. Ang aviary o bird sanctuary ay isa sa mga pinakakapansin-pansin. Malalaki at mataas na enclosure na parang gubat sa loob—mas maluwag, mas natural ang tirahan ng mga ibon. Ramdam mong mas pinapahalagahan na ngayon ang welfare ng mga hayop.

Rise Against - Ready to Fall

Hindi lang ibon ang nagbago—halos lahat ng animal enclosures ay inayos at pinaganda:

🦁 African Lions – Mas malawak at mas natural ang kanilang enclosure; may mga bato at espasyo para gumalaw. Hindi na sila mukhang nakakulong—parang mini-savanna na.

🐅 Bengal Tigers – Makikita mo ang kanilang lakas at ganda habang naglalakad sa mas maaliwalas na tirahan.

🐒 Mga Unggoy – Tulad ng dati, sila pa rin ang pinaka-playful! Tumatalon, umaakyat, at tila laging may sariling show para sa mga bisita.

🦋 Butterfly House – Isa itong tahimik at magical na lugar. Puno ng halaman at makukulay na paru-paro na malayang lumilipad—parang nasa isang fairytale garden.

Mayroon ding creepy crawler section na air-conditioned—dito makikita ang mga reptilya, mga gagamba, mga iba't ibang klase ng bulate at iba pang maliliit pero kakaibang nilalang. Medyo nakakatakot, pero sobrang interesting!

But, did you know that there came a time when Manila Zoo seemed to “fall asleep”? Before 2022, it was closed for a major rehabilitation. One of the main reasons was environmental concerns, especially untreated wastewater flowing into Manila Bay.

There were also fire incidents in parts of the zoo, which further highlighted the need for major improvements and modernization. I wrote a blog post about that back in 2015, where the fire incident happened, and you can find and read it here: Rage Against Fire: Way Down Memory Lane with The Manila Zoo

The City Government of Manila led the rebuilding effort. This wasn’t just a simple renovation—it was a complete transformation:

• Improved drainage and water treatment systems
• Cleaner, more spacious animal enclosures
• Modern facilities for both animals and visitors

In 2022, the zoo reopened—like a phoenix rising from the ashes.

Walking through the new Manila Zoo, I felt both the past and present at once. The place may have changed, but the memories of my childhood with my parents remain untouched.

Manila Zoo proves that places can evolve and improve—but memories will always stay the same.

Sino Nga Ba Ang Nagdedecide Kung Sino Ang Pangit, Sino Ang Maganda?

 

The most black and white girl in the world

Noong dekada nobenta pa ito, pinagtatalunan nang simulang sumikat ang mga kanta nina Andrew Espiritu AKA Andrew E at ni Beethoven del Valle Bunagan AKA Michael V. "Humanap ka ng Panget" ang sabi ni Andrew E ngunit kinontra ito ni Michael V sa kanyang bersiyon na "Humanap ka ng Maganda". Pero kung susuriin natin ito, sino nga ang nagse-set ng norm kung sino ang pangit at maganda? Ano ang mga pamantayan? Bakit siya maganda? Bakit siya pangit? Pero di ba ang sabi ng lahat, lahat naman tayo may itsura, depende nga lang kung pangit ba o maganda. Yay, bumalik lang ang mga katanungan. Tara at pag-usapan natin.

Aminin natin—lumaki tayo sa mundo na parang alam na natin ang standard kung sino ang mas magandang itsura kumpara sa low-tier looks (ouch! low tier)

• Maputi? +10 points
• Matangos ilong? +15 points
• Mukhang K-drama lead? Jackpot 💯
• Kamukha mo ang kapitbahay na laging nakabusangot? Okay… next contestant 😭

But seriously… who is this judge? Are they even certified?

If you look at history, beauty standards keep changing like phone trends. In the Philippines, morena skin used to be celebrated. Then colonial influence came in, and suddenly, lighter skin became the “goal.” That’s why whitening products multiplied like group chats you never asked to join. Naluma ang ganda nina Tetchie Agbayani at Anjanette Abayari nang ganun-ganun lang dahil mas umangat daw ang kagandahan ng mas lighter skin. 

Tapos dumating ang social media…

Biglang lahat naging “perfect”:

• Walang pores
• Walang eyebags
• Kahit bagong gising, mukhang may photoshoot sa Paris

Samantalang ikaw, bagong-gising lang, mukha ka nang extra "walker" (zombie) sa The Walking Dead. 

Andrew E. - Humanap Ka Ng Panget

Michael V - Maganda Ang Piliin

Pero eto ang plot twist (na hindi mo alam)

Yung mga nakikita mong “perfect” online? Minsan mas edited pa kaysa thesis mo noong college. So kung iisipin mo, yung standard ng ganda parang group project—maraming ambag: history, media, trends, at konting kaartehan ng lipunan. At higit sa lahat, ang pinakamalaking ambag sa lahat ay "makeup". Cosmetics can do everything aside from plastic surgeries. Maraming artista sa Pinas na kapag tinanggalan mo ng makeup ay mawawalan ng points yung kagandahan na lagi mong nakikita sa TV at mga pelikula. Biibihira lang ang mga artistang may natural na ganda kapag tinanggalan ng magic powder sa mukha. Para sa akin, ang may pinakamagandang mukha sa mga artista ngayon ay sina Kathryn Bernardo, Ivana Alawi, Liza Soberano at Kristine Hermosa. Sila yung mga may  natural na ganda kahit walang eche bureche na nilalagay na pampaganda. 

Pero ang pinaka-funny and interesting part? Every decade, nag-iiba ang uso.Maaaring ang sinasabi kong maganda ngayon ay maluma rin, maaaring ang sinasabi kong natural na ganda ay malaos katulad na lang ng mauso ang mga Korean looks, glass skins, lighter skin, etc. Sa madaling salita, depende sa uso ng uri ng ganda na bagong matutuklasan ng social culture. 

Dati: payat na payat. Ngayon, slim-thick na siya. Kinabukasan, ewan na natin; baka uso na ulit yung mukhang bagong-gising na hindi nagsusuklay pero may glow. Kaya kung hahabulin mo lahat ng standards… mapapagod ka lang. Parang hinahabol mo yung jeep na paalis na—hindi ka rin makakasakay.

Kaya ang real talk natin ay walang permanenteng “maganda” o “pangit.” May kanya-kanya lang tayong trip.

So technically, beauty standards are like a group project—history, media, trends, and a little bit of societal drama all contributed.

90s Nostalgic Citizen's Army Training x Reserve Officers' Training Corps Experience

 

Haaay, here we go again to our nostalgic writings, ang sarap lang alalahanin nung masasayang araw noh? Yung tipong wala pa tayong mga problema sa buhay, yung wala pang mga matitinding sakit dahil medyo tumatanda na tayo, isinilang noong 1981. Ito yung simpleng pagtakas ko sa kasalukuyan at pag-aalala sa magagandang memorya ng kabataan. Noong dekada ‘90, may isang araw sa high school na hindi mo basta makakalimutan—ang araw ng CAT. Hindi ito basta subject lang. Isa itong karanasan. Isang kaganapan ng pawis, sigaw ng command, kaba, at… di mawawala sa batang 90s ang natural na kilig. 

CAT days were something else. Isang hapong napakainit, nasa field kayo. The sun is up, ramdam mo ang init at pressure. Naka-line up ang buong batch, tahimik, naghihintay ng utos. Then suddenly—

“Company! ATTENTION!”

At doon na magsisimula ang lahat.

Simple lang ang uniform, pero iconic.

Karaniwan, naka-puting T-shirt, maong jeans, at rubber shoes o sneakers. Walang arte, walang porma—pero somehow, ito yung isa sa pinaka “aesthetic” na look ng kabataan noon. Sa ganitong pormang natural mas nakikita mo kung sino talaga ang matitikas ang katawan at kung sino ang mga lawlaw na ang tiyan teenager pa lang haha, pero ang sobrang nakakakilig talaga yung mga natural look ng mga crush natin sa simpleng porma kitang-kita ang kanyang kagandahan lalo na si Ms... Yung ibang classmate na makakabasa nito alam na alam nila kung sino yung super crush ko nung high school kaya wag na natin i-reveal. She's looking good until today, and I'm happy for her. 

At syempre, hindi mawawala ang paboritong piraso ng lahat—

The army green cap. Yung may dilaw na burda sa harap na “Citizen’s Army Training.” Medyo kupas na minsan, minsan naman bagong-bago pa. Pero suot mo ‘yan na parang badge of honor. Ang mga kababaihan ay nilalagyan muna ng net ang kanilang buhok bago isuot ang cap para nga naman hindi laladlad ang ibang may mahahabang buhok habang nagsasagawa na ng CAT activities. Buhay pa ba ang inyong CAT caps?

At nabanggit ko nga, there’s something about seeing everyone in a plain white shirt, maong, at sneakers—fresh, effortless, at parang ang linis tingnan kahit pawisan na. Doon nagsisimula ang simpleng kilig habang naka-formation.

Line Formation: Discipline in Motion

Isa sa pinakaunang matututunan sa CAT ay ang line formation. Hindi puwedeng basta-basta lang pumila.

• Single file – isang diretsong linya
• Double file – dalawang hanay
• Platoon formation – mas organized na grupo
• Company formation – buong batch, parang isang hukbo

Dito papasok ang salitang “Dress right, dress!”

Aayusin niyo ang distansya, titingnan ang alignment—dapat pantay-pantay, parang ruler ang ginamit.

The Marches: Sabay-sabay, Walang Iwanan. Marching is the heart of CAT—hindi ito basta simpleng paglalakad lang, kundi may kasamang ritmo, disiplina, at pride sa bawat hakbang. Dito pumapasok ang mga karaniwang commands tulad ng forward march o tuloy-tuloy na lakad, mark time march na parang naglalakad pero nasa puwesto lang, right/left face para sa sabay-sabay na pag-ikot, at about face na isang 180-degree turn. Ngunit higit pa sa galaw, ang mga march na ito ay hindi lang para ipakita; ginagamit ang mga ito upang hubugin ang coordination, unity, at pagsunod sa utos ng bawat estudyante. Parang ipinapakita nito na kahit iba-iba kayo bilang indibidwal, kaya ninyong kumilos nang sabay-sabay bilang isang buo at disiplinadong grupo.

Pasa-Masid: The Art of Observation. Isa sa mga pinakaseryosong bahagi ng CAT training ay ang pasamasid, o ang tinatawag na inspection time. Dito sinusuri ang bawat detalye ng isang estudyante—malinis ba ang sapatos, naka-tuck in ba ang shirt, maayos ba ang cap, at kung may dala bang bawal. Sa bahaging ito, nasusukat ang tunay na attention to detail, dahil kahit ang pinakamaliit na pagkakamali ay agad napapansin. At oo, hindi mawawala ang kaba, lalo na kapag ikaw ang tatawagin sa harap para i-check.

 Gun and Sword Training: Discipline, Not Violence. Sa ilang CAT programs, bahagi ng training ang mock gun drills at sword o rifle manual. Hindi ito itinuturo para sa pakikipaglaban, kundi para malinang ang tamang paghawak ng kagamitan, coordination, at respeto sa awtoridad at sa mismong kagamitan. Dito makikita ang sabayang galaw sa mga commands tulad ng shoulder arms, present arms, at order arms, kung saan bawat kilos ay kailangang eksakto at magkakatugma. Parang isang sayaw ang dating nito, ngunit mas istrikto, mas kontrolado, at mas precise ang bawat galaw.

At siyempre, hindi rin mawawala sa usapan ang COCC (Corps of Cadet Colonels)—ito ang grupo ng mga estudyanteng pinili at sinanay upang maging student officers o leaders sa CAT. Sila ang nagbibigay ng commands, nag-oorganize ng formations, at nagsisilbing tulay ng disiplina sa buong corps. Para sa marami, ang pagiging bahagi ng COCC ay isang karangalan at patunay ng leadership at dedication sa training. 

Kasama rin sa alaala ang mga parusa kapag nagkamali o di kaya ay hindi ka snappy o loloko-loko ka—pinaka-common na ang squatting, yung paulit-ulit na upo-tayo sa ilalim ng init ng hapon, minsan may kasamang bilang o sigaw ng commands. Hindi man ito madali noon, pero bahagi ito ng training para matuto ng accountability, disiplina, at tibay ng loob. 

Badflower - Machine Gun

May time pa nga na pinagkalas at pinagkabit kami ng totoong baril. Napakabigat pala noon at baka kung may zombie apocalypse at nawalan ako ng bala at kailangan kong magkarga, baka nakain na ako ng zombie sa bagal kong mag-reload ng bala. It's not my thing, and I'm not a violent man, hahaha. Hindi rin ako ganoon ka-snappy sa gun drill, yung mahabang rifle na may bayoneta minsan. Nakupo, parang pagsasayaw lang ang performance niyan dahil may bilang din, eh hindi rin ako kagalingan sa pagmememorize ng motion at napakadali ko, kaya malito sa 1 to 3 actions pa lang, like "ano nga ulit yung 2nd action?" Hindi ako magaling mag-memorize ng galaw; mas magaling akong mag-memorize ng mga binabasa. 

Loko kayo, kung nababasa niyo 'to, bakit lagi niyo pinagtatawanan si Jericho Fernandez noon sa tuwing tumatakbo siya na straight na straight pa rin ang katawan. Pero pagdating sa mga officer na katulad nina Goldine Boeckmann at Toni Barbieto, ang dali-dali niyo sumunod. Basta kapag maganda yung officer na nakahanay na na-assign sa amin, ang babait ng mga kololoy. Iba nga pala ang uniform ng mga officers at Commandant; sila yung mga nakapatig at nakaboots at naka-military attire. Yung ganong attire naman, naranasan ko 'yan pagdating naman sa kolehiyo sa pamamagitan ng ROTC. Masaya rin naman, pero dahil walang ROTC sa school namin noon ay ipinadala ako, as in ako lang talaga, kasi nakatapos na yung ibang classmate ko. Ipinadala ako sa Southern Luzon College sa Dasmarinas para duon mag ROTC. Sobrang kabado ako noon kasi ako lang at di ko kakilala yung mga kahanay ko sa martsa. Noong lumipat naman ako sa NCST sa Dasmarinas, Cavite, mas lalong sobrang humirap ang sitwasyon, kasi dapat alas-sais ng umaga nasa field ground ka na, kaya alas kuwatro pa lang ng madaling-araw ay kikilos na ako para bumiyahe papuntang Indang, Cavite. Eh, I'm from Imus, na mahigit isang oras at kalahati din ang biyahe papunta doon sa main ng CVSU o Cavite State University. Pero pagkalipas ng second semester ng ROTC namin ay nalipat din kami sa mas malapit na grounds, at ito ay sa Dasmarinas National High School, at doon na rin kami nakagraduate ng ROTC, and I'm proud of it, kahit sa mga huling sandali ay naging medic na lang ako na sumasalo sa mga kunyaring nahihilo sa hanay hahaha. Pero lahat ng martsa sa init ng araw ay naranasan natin ’yan, kasama na diyan ang pambubully ng mga officer. Siyempre, hindi ka makakaligtas diyan kasi ganoon talaga noon, kaya parang nagiging fraternity ang ROTC, dahilan para itigil ito. May pagkakataon pa nga na pinagulong kami sa damuhan at sakto naman sa mukha ko ang pag-ikot ng tae ng punyetang pisa, pero kahit na tuyo na, eh mabaho pa rin. Napakamalas naman, pero pagkatapos ng session ng ROTC ay tuloy ang gala ko. Magba-bus ako papuntang SM Bacoor at doon, astig na astig ang pormahang naka-full military outfit, boots, sabay papasok ng naka-arcade para maglaro ng Street Fighter sa Quantum. Ganyan ang buhay ko noong 2000s tuwing linggo. 

Balik tayo sa CAT. Naaalala ko pa na ang pangalan ng commandant namin ay si Mr. Grajo. Talaga nga namang matatakot ako dahil mukha talaga siyang military na malaki ang pangangatawan at boses. Talaga nga naman na naka-full battle gear nung graduation na ng CAT at naka-beret at smarteng-smarte ang kilos. Hindi man kami ang nanalong best platoon, ay laking ginhawa na sa amin yung naipasa namin ang CAT at mahihirang kaming mga reserve citizens kapag nagkagiyera sa Pilipinas vs mga DDS lol siyempre joke lang. Pagkatapos ng every training, diretso kami noon sa 7-Eleven San Andres, ang pinakamatandang 7-Eleven sa buong San Andres Bukid. May isang bibili ng Slurpee at dahil free pa noon ang mag-refill, siyempre, pasa-pasa na ang isang baso. Well, yes super nrain freezing yan naman ang naaalala ko sa Slurpee.

Ngayon, kapag naaalala mo ang CAT, hindi mo na iniisip ang pagod ng Friday afternoon o ang pawis sa ilalim ng araw. Ang bumabalik na lang sa alaala ay ang suot mong army green cap, ang sabay-sabay ninyong pagmamartsa, ang malakas na sigaw ng commander, at ang simpleng kilig habang katabi mo siya sa linya. CAT every Friday at 4PM wasn’t just training—it was the perfect ending to a school week, raw, simple, and unforgettable.

Jack's Biking Chronicles - Bisikleta Iglesia: 14 Simbahan, Isang Panata

 

San Francisco de Malabon Parish Church in General Trias, Cavite

Back in 2022 and 2023, I was able to do something unique that connected to my faith as a Catholic. Even when we were young ones, we were able to experience traditions like this every Semana Santa, which is the Visita Iglesia. Visita Iglesia (Spanish for "church visit") is a Filipino Catholic Holy Week tradition where devotees visit and pray in at least seven (or 14) churches, typically on Maundy Thursday or Good Friday. It is a pilgrimage to honor the Blessed Sacrament and meditate on the Stations of the Cross, commemorating Jesus' journey to Calvary. What I say is unique because I did it by biking, a sacrifice under the heat of the sun in March and April, where the temperature really rises hot as hell in the streets, on the highways. 

Tinawag ko itong Bisikleta Iglesia—isang personal na panata kung saan binisita ko ang 14 na simbahan, sakay ng bisikleta, mula Cavite hanggang iba’t ibang sulok ng Maynila. Hindi ito basta ride lang. Isa itong novena on wheels. Back in 2023 naman, I did roam the churches in Cavite, kung saan mas mahirap, even if under isang probinsiya lang, siya ay malalayo ang kailangang padyakin. Uubos ka talaga ng napakaraming enerhiya sa pagpadyak sa bawat munisipyo ng Cavite. 

Naghanda ako ng maraming lalagyan ng tubig, tutal tatlo naman ang lalagyan ko sa bike dahil alam kong kakailanganin ko ’yon sa tindi ng init ng panahon tuwing Holy Week sa Pilipinas. Kailangan lagi kang hydrated para hindi ka mahilo sa pagpadyak. Alas kuwatro pa lang ng madaling-araw noon ay nakagayak na ako at handa na ang aking novena, mga lalagyan ng tubig, sound speakers ng bike at higit sa lahat pocket money at baong dasal sa pagbiyahe sa malalayong lugar. Siguro kung okay pa rin ang kalusugan ko sa kasalukuyan ay baka nasa kalye ako ngayon at bumibisita sa mga simbahan para mag-Visita Iglesia. I will always love that vibe. Basta sa Panginoon ay handa akong magsakripisyo, kahit ano pang circumstances na suongin, init man o ulan, ay wala akong pakialam; ang tanging focus ko talaga noon ay tapusin ang labing-apat na simbahan. And I did it not once, but twice!

Tree 63 - Blessed Be Your Name

Sa bawat simbahan, humihinto ako—hindi para magpahinga lang, kundi para magnilay. Tahimik na dasal, pasasalamat, at paghingi ng lakas. Hindi ko man maalala ngayon ang eksaktong pagkakasunod-sunod ng 14 na simbahan, malinaw pa rin ang pakiramdam ng bawat paghinto—parang bawat isa ay himpilan ng sariling krus na aking pinapasan.

Hindi biro ang pagbibisikleta mula Cavite papuntang Maynila, lalo na sa init ng Biyernes Santo. Walang lilim sa ilang bahagi ng daan, at ang sikat ng araw ay tila sinusubok ang tibay ng aking panata. Ang pit stop ko lang para magpalamig ay ang 7-Eleven para mag-impok ulit ng tubig at kumain ng kahit tinapay o di kaya ang baon kong saging.

Pero doon ko naramdaman ang kakaibang kapayapaan.

Habang pumapadyak ako, iniisip ko—ganito rin siguro ang pakiramdam ng isang deboto: pagod, uhaw, pero tuloy pa rin. Hindi dahil kailangan, kundi dahil gusto. Dahil may dahilan. Dahil may pananampalataya.

Maaaring hindi ako makapadyak ngayon, pero ang panata ay nananatili. Hindi nasusukat sa layo ng nararating, kundi sa lalim ng pananampalataya.

Ang Bisikleta Iglesia ay hindi lang tungkol sa bisikleta o sa 14 na simbahan—ito ay tungkol sa paglalakbay ng puso. At kahit saan man dalhin ng panahon o sitwasyon, dala ko pa rin ang aral ng paglalakbay na iyon.

Balang araw, kapag kaya na ulit, babalik ako sa kalsada.

At muli, papadyak—hindi lang para makarating, kundi para manampalataya

Ang mga simbahan sa Maynila na aking pinuntahan noong 2022:

1. Minor Basilica and Metropolitan Cathedral of the Immaculate Conception - The Manila Cathedral

2. National Shrine of Our Lady of Loreto - Sampaloc, Manila

3. St. Anthony Shrine - Sampaloc, Manila

4. Quiapo Church - Minor Basilica & National Shrine of Jesus Nazareno

5. Our Lady of the Airways Parish - NAIA Rd, Pasay City

6. Cathedral Parish of St. Andrew - Parañaque Cathedral

7. Archdiocesan Shrine of the Blessed Sacrament (Archdiocese of Manila) - Sta Cruz, Manila

8. Minor Basilica and National Shrine of Saint Lorenzo Ruiz (Binondo Church)

9. Holy Cross Parish Church - Tejeros, Makati City

10. Archdiocesan Shrine of Espiritu Santo - Tayuman Church

11. Benedictine Abbey of Our Lady of Montserrat (San Beda Church)

12. Minor Basilica and Archdiocesan Shrine Parish of Santo Niño de Tondo - Tondo, Manila

13. Minor Basilica of San Sebastian and Archdiocesan Shrine of Our Lady of Mount Carmel (Archdiocese of Manila)

14. San Fernando de Dilao Parish - Paco Church (Archdiocese of Manila)

Araw ng Palaspas

 

My Palaspas ride in Sto. Niño de Tondo Parish back in 2023

Bilang isang Katoliko, marami akong naaalala tuwing sasapit ang Mahal na Araw o mas kilala sa tawag na Kwaresma bilang hiram nating salita mula sa mga Espanyol. Matatandaang ang mga Espanyol ang nagdala ng relihiyong Katoliko sa Pilipinas. Isa sa mga ganap na natatandaan ko pagkatapos ng Ash Wednesday, ilang linggo, ay ang Blessing ng mga Palaspas o Araw ng mga Palaspas. 

Paano nga ba ito ipinagdiriwang at ano ang mga ganap tuwing sasapit ang araw na ito? 

Ang Araw ng Palaspas ay ginaganap tuwing Linggo bago ang Mahal na Araw (Easter Sunday). Ibig sabihin, ito ay movable feast—nagbabago ang petsa bawat taon depende sa liturgical calendar. Ang liturgical calendar naman ay ang taunang siklo ng mga panahon at kapistahan sa mga simbahang Kristiyano (lalo na sa Katoliko) na ginugunita ang buhay, kamatayan, at muling pagkabuhay ni Hesukristo.

Sa araw na ito, ginugunita ang pagpasok ni Hesus sa Jerusalem, kung saan siya ay sinalubong ng mga tao na may hawak na mga dahon ng palma at sumisigaw ng papuri.

Ang palaspas ay mga hinabing dahon ng niyog o palma na kadalasang ginagawang masining—may hugis krus, bulaklak, o iba’t ibang disenyo.

Sa tradisyon nating mga Pilipino, ito ay hindi lang simpleng dahon; simbolo ito ng pananampalataya, tagumpay, at pag-asa.

Sa umaga ng Araw ng Palaspas, nagkakaroon ng iba’t ibang kaganapan na nagpapakita ng pananampalataya ng mga mananampalataya. Karaniwang may prusisyon kung saan dala ng mga tao ang kanilang palaspas habang naglalakad bilang paggunita sa pagpasok ni Hesus sa Jerusalem. Isinasagawa rin ang pagpapala o Blessing of Palms ng pari, kung saan binabasbasan ang mga palaspas bilang bahagi ng ritwal. Kasunod nito ay ang banal na Misa na may pagbasa ng Passion of Christ. Sa ilang lugar, nagsisimula ang pagdiriwang sa labas ng simbahan at unti-unting papasok ang mga mananampalataya habang inaawit ang mga papuri.

Sa Simbahang Katoliko, tinitipon muna ang mga mananampalataya sa labas o sa loob ng simbahan upang makibahagi sa seremonya. Binabasbasan ng pari ang mga palaspas gamit ang banal na tubig (holy water), kasabay ng pagbigkas ng panalangin na humihiling ng biyaya at proteksyon para sa lahat. Bilang tanda ng papuri at pakikiisa, iwinawagayway o itinataas ng mga tao ang kanilang palaspas. Pagkatapos mabendisyunan, ang mga ito ay itinuturing na banal o isang sacramental.

Bakit isinasabit ng mga Katoliko ang palaspas sa pintuan o bintana?

• Bilang proteksyon laban sa sakuna at masamang espiritu
• Bilang paalala ng pananampalataya
• Bilang pag-anyaya ng biyaya sa tahanan

Mahalagang tandaan na hindi ito “anting-anting.” Ang kapangyarihan nito ay nagmumula sa pananampalataya at basbas ng Diyos, hindi sa mismong dahon.

Hillsong Worship - Hosanna

Mabisa ba ang palaspas laban sa masasamang espiritu bago ito bendisyunan?

Hindi.

Bago ito mabendisyunan, ang palaspas ay ordinaryong dahon lamang.

Nagiging makabuluhan ito bilang simbolo at sakramental pagkatapos itong basbasan. Kaya ang tunay na “proteksyon” nito ay hindi galing sa bagay, kundi sa panalangin at pananampalataya.

May katanungan din na ano nga ba ang ginagawa natin sa mga lumang palaspas?

Hindi basta itinatapon ang lumang palaspas. Sa halip, ito ay sinusunog at ang nagiging abo nito ay ginagamit sa Ash Wednesday o Miyerkules ng Abo. Isang magandang paalala ito ng siklo ng pananampalataya—mula Palaspas hanggang Abo, na sumasagisag sa patuloy na pagninilay, pagsisisi, at pagbabalik-loob sa Diyos. Kapag nasunog na ang palaspas, ang abo nito ay puwedeng ilibing sa lupa sa likod ng bakuran bilang paggalang. 

Ang sigaw na “Hosanna!” ay karaniwang maririnig tuwing Araw ng Palaspas. Ito ay nagmula sa wikang Hebreo na nangangahulugang “Iligtas Mo kami!” o “Save us, we pray!” Bukod dito, isa rin itong sigaw ng papuri at pagkilala kay Hesus bilang Hari.

Ang araw ng Palaspas ay paalala na tulad ng mga taong sumalubong kay Hesus—madali tayong magpuri, pero handa ba tayong manatiling tapat kahit sa panahon ng pagsubok?

The Philippine Jeepney 🇵🇭

 

I watched a video from Instagram reels that inspired me to write a blog about the Philippine jeepneys. Parang bumalik lang yung mga alaala ng mga lumang jeepney na nasasakyan noong dekada nobenta. Mula sa pinakamaliit na jeepney na animan lang ang sakay hanggang sa may pinakamahahabang istruktura ng jeep na puwedeng kumarga ng bente-kwatro katao. Ito yung mga alaala na simple lang ang biyahe—hindi pa moderno, walang pang-aircon, walang mga app, pero masagana sa kuwento. 

 The Philippine jeepney is a symbol of Filipino identity—raw, colorful, resilient. Every ride feels like stepping into a shared space where strangers become temporary companions. Sa bawat sakay mo, hindi ka lang basta pasahero kundi bahagi ka ng isang maliit na komunidad na maaari mong makasama sa maliit na oras. 

Dalawang salitang tunay na buhay sa loob ng jeepney: kapwa at bayanihan.

Kapwa

Ang kapwa (Shared Identity / Shared Humanity) ay ang ideya na ang ibang tao ay hindi “ibang tao,” kundi “kapareho mo.” Sa loob ng jeepney, ramdam ito sa maliliit ngunit makabuluhang paraan—tulad ng simpleng pagsasabi ng “Bayad po,” kung saan may tiwala kang ipapasa sa iba ang iyong bayad; ang pag-uurong ng upuan para makasingit ang bagong sakay; at ang pag-aabot din ng sukli kahit hindi mo kilala ang tao. Sa kabila ng pagiging magkakaibang indibidwal, nagkakaroon ng isang tahimik na pagkakaunawaan sa pagitan ng mga pasahero—isang patunay na ang kapwa ay buhay at umiiral sa araw-araw na biyahe.

Bayanihan

Ang bayanihan naman ay ang kusang pagtulong sa kapwa nang walang hinihinging kapalit. Makikita ito sa loob ng jeepney sa iba’t ibang simpleng paraan—tulad ng pag-abot ng bayad hanggang makarating ito sa driver, na parang isang “human conveyor system”; ang pagbibigay ng upuan sa matatanda o buntis bilang paggalang at malasakit; at ang pagbabantay ng gamit ng katabi habang siya ay pansamantalang bumababa. Sa ganitong mga tagpo, naipapakita ang tunay na diwa ng pagtutulungan—isang malinaw na halimbawa ng cooperation in motion, literally. Minsan na rin akong sumabit sa jeep dahil sa isang buntis na gusto pang sumakay, pero puno na. Nagbibigay-daan ang mga tao, lalo na kapag may buntis, seniors at mga babaeng may kasamang paslit. Ganyan kabuti ang ating mga kababayan. Ganyan ang bayanihan sa loob ng pagsakay mo sa jeepney.

The jeepney traces its roots back to World War II, when American soldiers left behind their military jeeps in the Philippines after the war. Filipinos, known for their resourcefulness, transformed these vehicles by extending their bodies to accommodate more passengers, adding roofs and vibrant decorations, and ultimately converting them into public utility vehicles. From being instruments of war, they evolved into powerful symbols of survival and creativity. Parang sinasabi ng jeepney: “Kahit galing sa gulo, kaya nating gumawa ng maganda.”

Ganyan kalikhain ang mga Pinoy at ang jeep na ito ay naging trademark pa nga ng ating kultura dahil nakilala sa buong mundo ang Philippine jeepney. Pansin din ng mga turista na kinagigiliwan nila ang pagsakay sa jeepney at pakikisalamuha sa ibang tao. Para sa kanila, ito ay isang experience ng kultura ng mga Pilipino. 

Bawat jeep ay parang isang moving art gallery. 

Juan Dela Cruz Band - "Beep, Beep"

Karaniwang Makikita sa Jeepney Designs:

• Makukulay na pintura (reds, blues, yellows)
• May tema ng pagka-patriotic
• May tema din ng pagka-western designs katulad ng mga artista sa Hollywood o di kaya ay mga kilalang koponan sa baskeball katulad ng Chicago Bulls at Michael Jordan
• Religious icons (Sto. Niño, Jesus, Mama Mary)
• Catchphrases like “God Knows Hudas Not Pay”
• Chrome details and ornaments
• Pangalan ng driver o pamilya

Each jeep tells a story.

Some reflect:

• Faith (religious images)
• Humor (witty slogans)
• Pride (family names, hometowns)

Hindi ito mass-produced na pare-pareho. Bawat jeep—may personalidad. May kanya-kanyang kuwento kung bakit ito ang napiling disenyo at minsan ay nagsasaad din ng karakter ng taong nagmamay-ari.

Yes, modernization is important, pero ang pag-phase out ng jeepney ay hindi simpleng “upgrade” dahil may mawawala. Noong termino ni Rodrigo Duterte, nagkaroon ng panukala na i-phase out ang lahat ng jeepney dahil umano sa hindi na kagandahan at pagiging luma ng kanilang mga makina, at palitan ang mga ito ng mga modernong jeepney na malayong-malayo sa identidad at kultura ng nakagisnang jeepney. Una, ang jeepney ay isang natatanging simbolo ng kulturang Pilipino, at ang pagkawala nito ay parang pagbura na rin sa isang buhay na bahagi ng ating identidad. Ikalawa, libo-libong driver at kanilang mga pamilya ang umaasa rito para sa kabuhayan, at hindi ito madaling mapapalitan. Ikatlo, sa loob ng jeep, may tunay na human interaction—may usapan, may pakikisama—samantalang sa modernong transport, kadalasan ay kanya-kanyang mundo ang mga tao, nakatutok sa earphones at phones. At panghuli, nananatiling isa ang jeepney sa pinaka-abot-kayang paraan ng pagbiyahe, lalo na para sa mga estudyante at manggagawa.

Hindi ako against modernization—ngunit dapat ito ay inclusive at hindi destructive. Sa halip na basta na lang i-phase out ang jeepney, mas makabubuting pagtuunan ng pansin ang pagpapabuti ng mga makina, pagbibigay ng sapat na suportang pinansyal sa mga driver, at pagpapanatili ng natatanging disenyo at espiritu ng tradisyunal na jeepney. Hindi naman kailangang mawala ang identidad upang makasabay sa modernisasyon; posible itong isulong habang pinahahalagahan ang ating kultura.

Kasama na rin dito ang pagpreserba ng mga elementong nagbibigay ng buhay sa biyahe, tulad ng malalakas na sound system na nagpapatugtog ng radyo o paboritong musika ng driver, at ang makulay at masining na interior—may mga dekorasyon, sticker, ilaw, at minsan ay mga relihiyosong imahe na nagbibigay ng kakaibang karakter sa bawat sasakyan. 

 Higit pa rito, hindi rin maikakaila na marami ang nakapagpatapos ng pag-aaral dahil sa pamamasada sa jeepney—mga anak ng mga driver na napagtapos sa kolehiyo dahil sa sipag at tiyaga ng kanilang mga magulang sa kalsada. 

Mayroon ding mga driver na tunay na animal lovers na minsan ay isinasama pa ang kanilang mga alagang aso o pusa sa pamamasada, marahil dahil ayaw nilang maiwan ang mga ito sa bahay na walang mag-aalaga, kaya isinasama na lamang sa biyahe. Sa pagbibiro nga ng ilan, literal daw na “barker” ang aso. 

At the end some Filipino values are still practicing until now hanggat may jeepney driver na namamasada sa kalsada kung saan ang simpleng pagsakay sa jeepney ay tinuruan tayong ang bawat isa ay may tiwala pa rin sa kapwa, na may malasakit pa rin sa iba at kahit siksikan at mainit ay maroon pa ring magsasabi na "urong pa po ng kaunti para makaupo ng maayos si pogi"

"The jeepney is not just part of our past—it’s still very much part of who we are today." - Ubas na may Cyanide

Sabong ng Gagamba

 

Dahil sa laki ng takot ko sa gagamba, eh hindi ako nangahas na makipaglaro nito noong kabataan ko. Okay lang, kaya dito gusto ko na lang ibahagi yung mga nalalaman ko tungkol sa pinakausong pastime ng mga bata noong dekada nobenta, ang sabong ng gagamba!

Ang mga batang Pilipino ay umaasa sa simpleng laro at libangan sa kalsada o bakuran. Isa sa mga kakaibang larong patok noon ay ang sabong ng gagamba. Para sa maraming batang lumaki sa panahong iyon, ito ay hindi lamang laro kundi isang maliit na “sport” na puno ng excitement at kaunting friendly na pustahan.

Paano nga ba nagsimula ang larong ito? Sino ba ang may pakana, at pati ang mga nananahimik na gagamba ay pinagsasabong? Parang wala namang ma-pinpoint na pangalan o lugar kung saan ito nag-umpisa. Parang matagal na bahagi na ng kulturang pambata sa Pilipinas ang libangan na 'to. Wala itong eksaktong petsa kung kailan ito nagsimula, ngunit pinaniniwalaang matagal na itong ginagawa sa probinsiya at baryo bilang larong pampalipas-oras ng mga bata. Malamang naimpluwensiyahan ito ng tradisyunal na sabong ng manok, na isang kilalang libangan ng matatanda sa bansa. 

Ginaya ng mga tsikiting ang ideya ng sabong, ngunit sa halip na manok, gagamba ang kanilang ginagamit. Dahil madaling makahanap ng gagamba sa mga halaman, bakod o damuhan, naging accessible ito kahit sa sinumang bata. 

Maraming dahilan kung bakit naging popular ang sabong ng gagamba noong dekada ’90. Una sa lahat, napakadaling hanapin ang mga gagamba na ginagamit bilang “panabong.” Makikita sila sa mga halaman, sa puno ng bayabas, o sa mga bakod na may damo, kaya hindi na kailangang gumastos ng pera para makakuha ng gagamba. Bukod dito, may elemento rin ng kompetisyon ang laro. Para itong mini tournament ng mga bata kung saan bawat isa ay may sariling “alaga” na gagamba at ipinagmamalaki nila kung gaano ito kalakas o kabilis sa laban. Minsan naman, nagiging mas exciting ang laro dahil sa kaunting pustahan tulad ng kendi, teks cards, holen, o kahit tansan ng softdrinks. Ngunit higit sa lahat, ang sabong ng gagamba ay naging isang paraan ng barkadahan at tambayan. Karaniwan itong ginagawa pagkatapos ng klase o tuwing hapon, kung saan nagtitipon-tipon ang mga bata sa kanto o sa bakuran upang magkuwentuhan, maghanap ng gagamba, at panoorin ang kanilang maliliit na “kampeon” na maglaban.

System of a Down - "Spiders"

Ang pinakasikat na gagamba na ginagamit sa sabong ng gagamba ay ang jumping spider, na mas kilala sa tawag na gagambang talon. Kilala ang uri ng gagambang ito sa pagiging agresibo at mabilis kumilos, lalo na kapag may kaharap na kalaban, kaya ito ang paboritong hulihin ng mga bata noon. Karaniwan itong makikita sa mga halaman, damuhan, o sa mga bakod sa paligid ng bahay o eskwelahan. Kapag nahuli na ang gagamba, inilalagay ito ng mga bata sa iba’t ibang lalagyan upang hindi ito makatakas. Ang pinaka-classic na lalagyan ay ang kahon ng posporo o matchbox, ngunit may ilan ding gumagamit ng maliit na bote o plastik na lalagyan. Minsan naman, habang inuuwi pa lamang ang nahuling gagamba, inilalagay muna ito sa nakatiklop na dahon. Sa lahat ng lalagyan, ang kahon ng posporo ang pinaka-ideal dahil maliit ito, madaling dalhin sa bulsa, at sapat ang espasyo sa loob para manatiling buhay at ligtas ang gagamba hanggang sa oras ng laban.

Sa aktuwal na sabong, simple lang ang mechanics ng laro. Dalawang gagamba ang inilalagay sa dulo ng isang maliit na patpat o tingting. Unti-unting inilalapit ang mga ito hanggang magharap.

Kapag nagkita ang dalawang gagamba, kadalasan ay:

• magtataas sila ng mga paa bilang babala

• iikot sa isa’t isa

• at kalaunan ay maglalaban

Ang unang gagambang umatras o tumalon palayo ang itinuturing na talo, o kung sinong unang masaputan ay siyang talo. 

Ngayon, isa na lang itong nostalgic na alaala. Ang mga bata talaga noong ang may mga pinaka-unique na kaisipan pagdating sa mga uri ng laro.

Para sa maraming batang lumaki noong dekada ’90, ang sabong ng gagamba ay simbolo ng simpleng kabataan—panahong ang kaligayahan ay matatagpuan sa maliliit na bagay. Walang gadgets, walang Wi-Fi, ngunit puno ng imahinasyon, tawanan, at kaunting kompetisyon sa pagitan ng magkakaibigan.

Ngayon, bihira na itong makita sa mga lungsod. Ngunit sa tuwing maaalala ito ng mga dating batang ’90s, bumabalik ang alaala ng mga hapon na ginugol sa paghahanap ng gagamba sa mga halaman, paglalagay nito sa kahon ng posporo, at ang excitement ng sigawan ng mga bata habang nagsasabong ang kanilang maliliit na “kampeon.”