Sabong ng Gagamba

 

Dahil sa laki ng takot ko sa gagamba, eh hindi ako nangahas na makipaglaro nito noong kabataan ko. Okay lang, kaya dito gusto ko na lang ibahagi yung mga nalalaman ko tungkol sa pinakausong pastime ng mga bata noong dekada nobenta, ang sabong ng gagamba!

Ang mga batang Pilipino ay umaasa sa simpleng laro at libangan sa kalsada o bakuran. Isa sa mga kakaibang larong patok noon ay ang sabong ng gagamba. Para sa maraming batang lumaki sa panahong iyon, ito ay hindi lamang laro kundi isang maliit na “sport” na puno ng excitement at kaunting friendly na pustahan.

Paano nga ba nagsimula ang larong ito? Sino ba ang may pakana, at pati ang mga nananahimik na gagamba ay pinagsasabong? Parang wala namang ma-pinpoint na pangalan o lugar kung saan ito nag-umpisa. Parang matagal na bahagi na ng kulturang pambata sa Pilipinas ang libangan na 'to. Wala itong eksaktong petsa kung kailan ito nagsimula, ngunit pinaniniwalaang matagal na itong ginagawa sa probinsiya at baryo bilang larong pampalipas-oras ng mga bata. Malamang naimpluwensiyahan ito ng tradisyunal na sabong ng manok, na isang kilalang libangan ng matatanda sa bansa. 

Ginaya ng mga tsikiting ang ideya ng sabong, ngunit sa halip na manok, gagamba ang kanilang ginagamit. Dahil madaling makahanap ng gagamba sa mga halaman, bakod o damuhan, naging accessible ito kahit sa sinumang bata. 

Maraming dahilan kung bakit naging popular ang sabong ng gagamba noong dekada ’90. Una sa lahat, napakadaling hanapin ang mga gagamba na ginagamit bilang “panabong.” Makikita sila sa mga halaman, sa puno ng bayabas, o sa mga bakod na may damo, kaya hindi na kailangang gumastos ng pera para makakuha ng gagamba. Bukod dito, may elemento rin ng kompetisyon ang laro. Para itong mini tournament ng mga bata kung saan bawat isa ay may sariling “alaga” na gagamba at ipinagmamalaki nila kung gaano ito kalakas o kabilis sa laban. Minsan naman, nagiging mas exciting ang laro dahil sa kaunting pustahan tulad ng kendi, teks cards, holen, o kahit tansan ng softdrinks. Ngunit higit sa lahat, ang sabong ng gagamba ay naging isang paraan ng barkadahan at tambayan. Karaniwan itong ginagawa pagkatapos ng klase o tuwing hapon, kung saan nagtitipon-tipon ang mga bata sa kanto o sa bakuran upang magkuwentuhan, maghanap ng gagamba, at panoorin ang kanilang maliliit na “kampeon” na maglaban.

System of a Down - "Spiders"

Ang pinakasikat na gagamba na ginagamit sa sabong ng gagamba ay ang jumping spider, na mas kilala sa tawag na gagambang talon. Kilala ang uri ng gagambang ito sa pagiging agresibo at mabilis kumilos, lalo na kapag may kaharap na kalaban, kaya ito ang paboritong hulihin ng mga bata noon. Karaniwan itong makikita sa mga halaman, damuhan, o sa mga bakod sa paligid ng bahay o eskwelahan. Kapag nahuli na ang gagamba, inilalagay ito ng mga bata sa iba’t ibang lalagyan upang hindi ito makatakas. Ang pinaka-classic na lalagyan ay ang kahon ng posporo o matchbox, ngunit may ilan ding gumagamit ng maliit na bote o plastik na lalagyan. Minsan naman, habang inuuwi pa lamang ang nahuling gagamba, inilalagay muna ito sa nakatiklop na dahon. Sa lahat ng lalagyan, ang kahon ng posporo ang pinaka-ideal dahil maliit ito, madaling dalhin sa bulsa, at sapat ang espasyo sa loob para manatiling buhay at ligtas ang gagamba hanggang sa oras ng laban.

Sa aktuwal na sabong, simple lang ang mechanics ng laro. Dalawang gagamba ang inilalagay sa dulo ng isang maliit na patpat o tingting. Unti-unting inilalapit ang mga ito hanggang magharap.

Kapag nagkita ang dalawang gagamba, kadalasan ay:

• magtataas sila ng mga paa bilang babala

• iikot sa isa’t isa

• at kalaunan ay maglalaban

Ang unang gagambang umatras o tumalon palayo ang itinuturing na talo, o kung sinong unang masaputan ay siyang talo. 

Ngayon, isa na lang itong nostalgic na alaala. Ang mga bata talaga noong ang may mga pinaka-unique na kaisipan pagdating sa mga uri ng laro.

Para sa maraming batang lumaki noong dekada ’90, ang sabong ng gagamba ay simbolo ng simpleng kabataan—panahong ang kaligayahan ay matatagpuan sa maliliit na bagay. Walang gadgets, walang Wi-Fi, ngunit puno ng imahinasyon, tawanan, at kaunting kompetisyon sa pagitan ng magkakaibigan.

Ngayon, bihira na itong makita sa mga lungsod. Ngunit sa tuwing maaalala ito ng mga dating batang ’90s, bumabalik ang alaala ng mga hapon na ginugol sa paghahanap ng gagamba sa mga halaman, paglalagay nito sa kahon ng posporo, at ang excitement ng sigawan ng mga bata habang nagsasabong ang kanilang maliliit na “kampeon.”

Hardwood Classics

Noong dekada ‘90, bago pa man sumikat ang smartphones at social media, isa sa pinakacool na libangan naming mga kabataan—lalo na sa mga mahilig sa basketball—ay ang pagkolekta ng NBA collectible cards. Panahon iyon ng matitinding bakbakan sa liga, kung saan buhay na buhay ang pangalan nina Michael Jordan, Scottie Pippen, Shaquille O'Neal, Kobe Bryant, at Allen Iverson. Kaya naman hindi nakapagtataka kung bakit halos bawat estudyante noon ay may maliit na album o lalagyan ng cards sa loob ng kanilang bag. 

Hindi pa noon uso ang mga live streaming at hindi pa lahat may Internet. Nakikita ko lang mismo ang resulta ng laro sa diyaryo kung saan nandoon na lahat ng nakatala ng final scores kung sino ang nanalo at natalong koponan sa araw na iyon. Hindi kami mapalad noon para mapanood ang lahat ng NBA games. ’Yan ay kung meron lang kayong cable TV na nagpapalabas ng isang NBA game. Pero siyempre hindi nawawala ang hilig namin sa basketball at sa mga idol naming astigin kung maglaro sa NBA. 

Bakit nga ba namin kinokolekta ang mga NBA cards noong ‘90s? Una, simbolo ito ng pagiging tunay na fan. Kapag may hawak kang rookie card ni Kobe o isang hologram edition ni Jordan, para kang may hawak na kayamanan. Hindi lang ito simpleng litrato ng paborito mong player—ito ay may stats sa likod, impormasyon tungkol sa kanyang career highlights, at minsan may special edition na may gold foil o embossed design. May thrill sa pagbubukas ng bagong pack dahil hindi mo alam kung sino ang mapupunta sa’yo. Parang sugal na pambata, pero puno ng excitement at saya.

Naalala ko pa noong high school ako, ako mismo ay kolektor ng NBA cards. Kasama ang mga kaklase ko, bumibili kami ng mga pack sa Vito Cruz Station, doon sa University Mall malapit sa mismong paanan ng LRT Station at katabi lang ng St. Benilde at De La Salle University sa Taft. Doon sa maliit na tindahan sa loob ng mall, nakahilera ang iba’t ibang brands tulad ng Upper Deck, Hardwood Classics, Topps, at Fleer. Kada ipon ng baon, siguradong may nakalaan para sa isang pack o dalawa. Karaniwan, nasa ₱20 hanggang ₱50 ang isang pack noon depende sa brand, at may laman itong lima hanggang sampung cards. Pero kapag special edition o imported, puwedeng umabot sa ₱100 pataas—medyo mabigat sa bulsa ng estudyante pero sulit kapag naka-tsamba ka ng star player. Medyo malas ako noon dahil gusto ko talagang makuha si Pippen o si Jordan, pero ang pinaka-star player ko na nakuha ay si John Stockton at Jeff Hornacek na panay himas ng pisngi sa free throw line bago i-shoot ang bola. Tanda niyo pa ba siya? Pareho silang Utah Jazz players na nakalaban nila si Michael Jordan ng Chicago Bulls noon sa 1998 NBA Championships.

Basta pagkatapos ng klase, sisabat na kami ng mga kaklase ko para sumakay ng "Dulo" papuntang Vito Cruz Station. Bale, isang station lang kasi ng LRT; naghihiwalay ang binibilhan namin. Ang eskuwelahan namin ay nasa Quirino Station naman. Pagkatapos naming bumili at may natira pa sa aming mga baon ay bakas-bakas kami para makabili ng meryenda bago magsiuwi. Ang saya lang talaga noon, simpleng trip lang na card collectibles at food trip nang kaunti, sapat na sa amin ang kasiyahan at memoryang maitatago, kagaya ng ikinukuwento ko sa inyo ngayon. 

Quad City DJ's - Space Jam

Sa classroom, may mini trading session bago mag-umpisa ang klase. “Pare, trade tayo! Dalawang role player sa isang Jordan!”—mga linyahang paulit-ulit na maririnig. May iba pang nag-iingat ng cards nila sa plastic sleeves at hard case protector para hindi magasgasan. Ang iba naman ay inilalagay sa binder na may malinaw na plastic slots, nakaayos ayon sa team o paboritong player. May yabangan factor din—kapag kumpleto mo ang Chicago Bulls lineup o may rare All-Star card ka. 

Hindi lang basta karton ang mga NBA cards. May iba’t ibang klase ito: base cards, rookie cards, limited edition, hologram, at autographed versions. Ang rookie card ang isa sa mga pinakahinahanap dahil tumataas ang value nito pag naging alamat ang player. Halimbawa, ang rookie card ni Michael Jordan na ilang dolyar lang noon ay umaabot na ngayon ng daan-daan libo o milyon depende sa kondisyon. Kahit ang mga cards nina Kobe at Iverson ay mataas na rin ang halaga sa collectors market ngayon. Pero di kami umaabot sa ganito dahil wala naman kaming perang pambili noon. Tamang simpleng trading cards lang ang sapat na sa amin.

Pero higit pa sa pera ang halaga nito para sa amin. Ang bawat card ay may kuwento—kung saan mo nabili, kanino mo na-trade, at anong araw mo nakuha. Ang nostalgia ang pinakamalaking value nito. Kapag hinawakan mo ulit ang lumang koleksyon, bumabalik ang alaala ng kabataan—ang ingay sa classroom, ang amoy ng bagong bukas na pack, at ang simpleng saya ng pagiging fan. Yung ibang classmate na may kaya sa pera eh talagang nakakabili pa noon kundi sa Cartimar o Greenhills dahil ata mas malaki ang tsansa na makakuha ka ng star player sa mga cards sa mga kilalang markets. 

Sa panahon ngayon na digital na halos lahat, kakaiba pa rin ang pakiramdam ng may hinahawakang pisikal na collectible. May bigat, may texture, may disenyo, makulay na disenyo. Cool ang NBA cards dahil pinagsasama nito ang sports, art, at investment. Isa itong piraso ng kasaysayan ng basketball na maaari mong itago, ipagmalaki, at ipamana balang araw.

Ang NBA collectible cards noong 90s ay hindi lang basta libangan; naging bahagi ito ng aming pagkabata. Isang maliit na glossy plastic na naglalaman ng malalaking pangarap, idol, at alaala. At hanggang ngayon, kapag nakakakita ako ng lumang pack sa isang tindahan, hindi ko maiwasang mapangiti at maalala ang mga araw sa Vito Cruz, sa University Mall, kasama ang tropa—nagbibilang ng baryang pambili at umaasang makatsamba ng susunod na alamat na NBA player.

Langit, Lupa, Impiyerno, Im..Im.. Impiyerno!

 

Isa sa pinakamasasayang alaala ko tuwing hapon ng dekada nobenta ay ang paglalaro with my kanto kids' friends. Kapag alas-tres na at naririnig mo pa yung 3 o'clock prayer habit sa TV, wala pang mga bata niyan sa kalsada. Maaaring yung iba ay pilit pa rin na pinapatulog kahit ang isang mata ay nakabukas at binabantayan ang kamay ng orasan hanggang mag-alas kuwatro. Matik kasi ’yan, pagkatapos mong magmeryenda pagsapit ng 4PM, ay puwede ka nang lumabas at makipaglaro sa ibang bata sa kalye niyo. Napakaraming imbentong laro ng mga batang Pilipino at puwede kayong magbotohan kung ano bang lalaruin niyo hanggang sa dumilim. Isa na riyan ang pag-uusapan ngayon: ang isa sa mga klasik na larong kalsada, "Langit, Lupa, Impiyerno". Paano nga ba laruin ito? Tara at talakayin natin dito sa ating munting tahanan ng nostalgia. 

Hindi ako super galing na maglaro ng Langit, Lupa, Impiyerno kasi hindi naman ako masyadong mabilis, pero mautak naman ako. Lamang dito ang player na maliksi kasi mahirap siyang tayain dahil lahat ng gusto niyang maging "langit" ay nagagawa niyang langit. Lamang din ang may galawang matrix at may balanse kasi kahit saan eh kaya nilang umakyat-puno ng mangga, pader na malumot o barbed wire na mayroon ang ibang tahanan noon. 

Ito ang larong Langit-Lupa. Para rin siyang "mataya-taya", pero hindi mo puwedeng tayain ang tao kapag siya ay nasa langit. Usually, ang "langit" ay kahit anong elevated na bagay sa paligid. Depende sa usapan ng barkada ang minimum height ng langit. Hindi naman para kumuha pa ng tape measure at sukatin kung hanggang saan ang taas ng langit. Sa amin noon ay dapat lampas sa tuhod ang elevated na bagat para ma-consider siyang langit.

"Bantay pares donle taya!" Bantay-pares ang tawag sa taya na ayaw umalis sa tabi ng tatayain niyang nasa langit. Hinihintay niya itong bumaba sa langit at pagkababang-pagkababa, tatayain na niya yung batang inaabangan niya. Kaya kung maghahanap ka ng langit na pupuntahan mo, eh huwag kang sasabit sa mga bakod dahil siguradong ikaw ang babantayan ng madayang taya. Hihintayin niyang mangawit ka sa kakasabit at sa oras na bumitaw ka, boom! Taya ka na at ikaw naman ang nasa impiyerno. 

“Langit lupa impyerno, im-im-impyerno!

Saksak puso, tulo ang dugo!

Patay!  Buhay!  Aalis ka na di-yan!”

The chant bago makapili kung sino ang magiging taya

Kung ikaw ang kumakanta nito at sa tingin mo’y ikaw ang matataya, puwede mong pahabain ang kanta para mailigtas mo pa ang sarili mo.  Dagdagan mo ng “Sinabi ba ng Diyos?  O-o!”  Kapag hindi pa rin gumana, dagdagan mo pa ng, “Sinabi ba ng lahat ng tao sa mundo?  O-o!”  Siguro namang nakaligtas ka na niyan.  Kapag hindi pa rin…ay ewan ko na sa'yo…pinanganak ka na talaga para maging burot.

Maibaaaaah….taya! Akyatan na kami sa bangketa para simulan ang larong langit-lupa.  Mayroon nang taya at ang langit namin ay sa magkabilang bangketa ng kalsada.  Siyempre, may limitasyon ‘yung langit namin.  Pagkakasunduan namin kung hanggang saan lang ang langit at hindi puwedeng lumagpas doon.  Tapos, mayroon pa kaming isang patakaran na kapag bumababa ka na sa bangketa, hindi ka puwedeng bumalik sa pinanggalingan mong bangketa.  Dapat doon ka na sa kabilang bangketa aakyat.  Kapag bumalik ka sa bangketang pinaggalingan mo, e ikaw na ang taya.  ‘Yan ang mga patakaran namin para maging mas “challenging” ang laro at para hindi naman lugi ang taya na mabuburot na siya.

Chud Festejo - Langit Lupa Impiyerno

Siyempre, sa tuwing may laro, hindi mawawala ang tinatawag na saling-ketket o saling-pusa. Sila ‘yung mga masyadong bata para makasabay sa amin, pero pilit na gustong makisali. Kapag hindi mo isinama, siguradong iiyak ‘yan, at kapag may nakarinig na nakatatanda na may umiiyak—lagot kami! Papatigilin ang laro at baka pauwiin pa kami. Kaya wala kaming magawa kundi isali sila bilang saling-ketket. Hindi sila puwedeng mataya dahil kunwari lang naman talaga silang kasali, at kadalasan hindi rin sila pinapansin ng taya.

Mayroon pa pala kaming pagkakasunduan na patakaran.  Eto ‘yung “no reaching” o mayroon.  Kapag may “reaching”, puwede kang abutin ng taya kahit nasa langit kami basta nakatapak pa siya sa lupa.  Ginagawa lang namin ‘to kapag walang mga saling ket-ket at magagaling lang ang mga kasali.  ‘Yung halos lahat ay may potensyal na maging lider ng grupo.  Shempre, ‘yung “no reaching” eh kapag nasa langit na kami, eh hindi na kami puwedeng abutin o hawakan nang taya.  Kahit ga-buhok lang ang lapit mo sa taya basta nasa langit ka hindi ka pwedeng tayain

Ang magagaling sa amin ay ang malakas na mang-asar sa taya (shempre kasama ko diyan).  Nilalabas pa ang mga kamay at paa na kunwari ay magpapataya.  Minsan, kunwari, itatapak ang paa sa lupa, pero kapag lumapit na ang taya, eh biglang babawiin ang paa. Kaasar di ba, burot ka na nga aasarin ka pa.

Sa larong ‘to, nakakabawi ang mga batang medyo hindi mabilis tumakbo; may kasama na kasing diskarte dito, eh.  Gagawa na ako ng ‘playlist’ ng mga matataas na lugar na puwedeng gawing ‘langit’.  “Bawal balik base!” – hindi kasi puwedeng umakyat ulit sa parehas na langit kapag hinabol ka, dapat sa panibagong langit ka aakyat (pero hindi ko naman pinroblema ‘to dahil mabilis akong tumakbo).

Sabay-sabay at nag-e-enjoy pang tumatakbo ang mga batang hindi first-time na taya, kasama ang mga asong nakikitakbo rin.  Ang mga sumusunod ang kadalasang ginagawang ‘langit’:

– Puno (aratiles, bayabas)

– Mahabang silya (ng mga tambay)

– Dyip (hindi bumiyahe ang lasing na mamang drayber)

– Halaman (na nakalagay sa paso)

– Hagdanan bago ang pintuan sa bahay ng kapitbahay (maraming natataya rito dahil napagbubuksan sila ng pintuan)

– Kable ng kuryente–‘yung nakatanim sa lupa (may takip na dilaw na plastik)

- Traysikel na nakaparada

– Gate (nabubulahaw ang kapitbahay)

Meron kaming special rule.  Kapag hindi sinasadyang natisod ang taya at naglanding sa langit, o napaapak ka sa langit pagkatapos mataya, puwede mong tayain ang mga nasa langit.  Riot na yan! 

Pero siyempre, ang mga mababagal tumakbo ay may kalalagyan din talaga.  Kapag nagkataong mag-isa ka lang sa langit, puwede kang bilangan ng taya (usually hanggang 10).  Bago matapos ang bilang, magdasal ka na sana na hindi ka niya mahabol, o may isang bayaning makikituntong sa langit mo.  Kaya kapag may mga magagandang chicks kaming kalaro, parati ko silang nililigtas eh.  Talagang pupunta ako sa langit nila o magpapahabol ako sa taya, tutal hindi naman niya ako kayang abutan e.  Pagkatapos ng laro, “Neng, painom naman ng tubig o…”  Da moves.

Ang kagandahan ng Langit-Lupa ay hindi nito kailangan ng mamahaling kagamitan o malawak na lugar—kailangan lang ay imahinasyon, liksi, kaunting diskarte at pagsunod sa napagkasunduang rules ng game. Dito nahahasa ang bilis ng pag-iisip at galaw ng mga bata, pati na ang pakikipagkapwa dahil kailangan ng pakikisama at minsan ay konting tawanan kapag may nadadapa o nadadaya sa pag-chant. Isa rin itong larong nagpapakita ng likas na pagiging malikhain ng mga Pilipino—kahit simpleng konsepto ng “mataas” at “mababa,” nagiging kapanapanabik na kompetisyon. Sa bawat sigawan, habulan, at tawanan, nabubuo ang mga alaala ng pagkakaibigan na hanggang pagtanda ay dala-dala pa rin.

Sa panahon ngayon na karamihan sa kabataan ay mas abala na sa online games at social media, nakakaaliw balikan at ikuwento ang mga larong tulad ng Langit-Lupa. Isa itong paalala ng mas payak ngunit masayang uri ng pagkabata—yung tipong uuwi kang pawis at marumi ang tuhod, pero busog sa tawa at kuwento. Ang Langit-Lupa ay bahagi ng kulturang Pilipino na nagpapakita ng ating pagiging masayahin, madiskarte, at palakaibigan. Sana’y maipasa pa ito sa susunod na henerasyon upang patuloy na marinig sa mga kanto ang masiglang sigaw ng mga batang naglalaro. 

Cindys Is The Placed To Be

 

Cindy's in the 1970s

Kung naaalala mo ba itong fast food chain na ito ay malamang na nangangaruy na ang tuhod mo o di kaya ay mabilis ka nang hingalin kung naglalaro ka ng basketball. Okay, let's confuse our Gen Z people again for this blog post. So, have you ever heard of Cindy's?  Siyempre, mapapailing ka lang diyan o di kaya'y sabihin mo sa akin, malay mo, at pakialam mo. Pero bago ka magtaray diyan, hayaan mo akong magkuwento tungkol sa isang fast food chain na minsan nagpasarap din sa panlasa ng mga Pilipino, at bilang dagdag-aral na lang din sa inyong mumunting isipan, ipakikilala ko sa inyo ang mas nauna pa kaysa sa Jollibee na nagsimulang negosyo bilang bakeshop hanggang sa naging fast food restaurant noong 1970s. 

Ang Cindy's ay alaala ng mga kabataang lumaki noong 1980s, mga abot-kayang pagkaing pampamilya, at amoy ng bagong lutong tinapay mula sa kanilang bakeshop. Nagsimula ito sa Tarlac noong unang bahagi ng dekada ’70, tinatayang 1971–1972, bilang isang bakery at panciteria bago tuluyang maging isang casual-dining at fast-food chain. Pagsapit ng dekada ’70 at ’80, mabilis na lumago ang Cindy’s at nakarating hanggang Metro Manila, kaya’t naging paboritong tambayan ng mga pamilya matapos magsimba, mga estudyanteng naghahanap ng meryenda, at mga barkadang gustong kumain ng mura ngunit masarap na pagkain.

Ang mga best-seller nito ang nagbigay ng tunay na identity sa Cindy’s: ang sikat na chicken barbecue na may kasamang java rice, malasa at juicy na burger tulad ng cheeseburger at chili burger, ang paboritong Filipino-style spaghetti at palabok na madalas ding inorder para sa mga handaan, pati na rin ang mga rice meal na gaya ng liempo, fried chicken, at pork barbecue. Halos kumpleto ang kanilang menu, di ba? Parang instant Inasal na may kasamang burger at spaghetti ng Jollibee at may java rice pa. 

Sa mga pagkaing ito, nakilala ang Cindy’s bilang tatak na naghalo ng lasa ng pagkaing Pinoy at ng mabilis na fast-food culture na lumalaganap noon sa bansa. Ngunit sa paglipas ng panahon, hindi kinaya ng Cindy’s ang matinding kompetisyon mula sa malalaking fast food tulad ng Jollibee at McDonald’s na agresibong lumawak at naging paboritong anchor tenants ng mga mall.

Cindy's Menu

Cindy's commercial in the 1980s

Unti-unting nawala ang Cindy’s sa Metro Manila dahil sa pagsasara ng maraming branches, at dito nagsimulang isipin ng marami na tuluyan na itong naglaho. Sa katotohanan, hindi ganap na nawala ang Cindy’s—nananatili pa rin ito sa mga matibay na balwarte nito sa Central Luzon, partikular sa Tarlac, kung saan patuloy na dinarayo ng mga loyal na kostumer. Sa Metro Manila at ibang probinsya, nanatili namang buhay ang Cindy’s sa alaala at nostalgia ng mga lumaki rito; maraming kuwento ang ibinabahagi online tungkol sa birthday parties, family dinners, at school merienda na ginugol sa kanilang mga kainan.

Bilang personal na karanasan, dinarayo namin si Cindy noon sa branch nila sa Pasay, malapit sa LRT station ng Libertad. Ang nagustuhan ko sa kanila ay ang kanilang spaghetti na Filipino style din ang panlasa na manamis-namis at ang kanilang palabok na isa sa kanilang mga best sellers. 

May mga panahon pa noong 2010s at 2020s na sinubukan itong ibalik sa Metro Manila, bagay na ikinatuwa ng mga matagal nang naghihintay. Kaya’t ang kwento ng Cindy’s ay hindi tungkol sa tuluyang pagkawala kundi sa pagbabalik sa pinagmulan—isang regional chain na natabunan ng mga higanteng korporasyon ngunit iniingatan sa alaala ng mga Pilipino.

 Mahal na mahal ng mga Pilipino ang Cindy’s; sa mga tapat na customer sa Tarlac at sa mga netizen na nagbabahagi ng kanilang alaala, patunay ito na ang Cindy’s ay may iniwang hindi matatawarang marka sa kulturang pagkain ng Pilipinas—isang paalala na ang tagumpay ng isang tatak ay hindi lamang nasusukat sa dami ng branches o benta, kundi sa mga alaala at kuwento na iniwan nito sa bawat kumain.

Ang Simbahan ✝️

 

The photo was taken during the bike ride of the author in St. John the Baptist in Calamba, Laguna

Ang simbahan na nga ata ang isa sa pinakapayapang lugar sa mundong magulo. Sa bawat yabag mo, papasok sa malalaking pintuan nito, tila ba may biglang pagbagal ng oras—parang sinasabing sandali, huminto ka, huminga ka muna. Iwan mo muna sa labas ang ingay ng kalsada, ang busina ng mga sasakyan, at ang mabibigat na iniisip. Dito, ang katahimikan ay pahinga na may pagninilay. 

Pagpasok mo sa loob, sasalubong ang malamlam na liwanag na tumatagos mula sa makukulay na bintanang salamin. Naroon ang mahabang hanay ng mga upuan, ang altar na tila puso ng buong dambana, at ang nakatayong krusipiyo—paalala ng sakripisyo at pag-ibig na walang hanggan ng Panginoon. Sa gilid, makikita ang tabernakulo, tahimik ngunit makapangyarihan ang presensya. Isang maliit na sisidlan, ngunit naglalaman ng kabanalan—dito, mas ramdam ang pagninilay.

Sa isang sulok, may mga kandila na patuloy na nagliliyab. Ang kanilang apoy ay tila maliliit na dasal na umaakyat patungong langit. May mga kandelarya na puno ng tunaw na wax—patunay ng maraming pusong umasa, nagpasalamat, at nakiusap. At habang ikaw ay nakatayo roon, mararamdaman mo ang amoy ng kandila na dala ng hangin—isang halimuyak na hindi lamang basta amoy ng waks, kundi amoy ng pananampalataya. Para sa iba, ito ang amoy ng kandila para sa mga dasal para sa kaluluwa ng namayapa—mga bulong ng alaala, pagmamahal, at hindi malilimutang pag-ibig.

Makikita mo rin ang mga imahe ng mga santo; bawat isa’y may kanya-kanyang kuwento ng sakripisyo at himala. May ilan na may hawak na sanggol, may ilan na may hawak na rosaryo, at may ilan na tila nakatingin sa malayo—parang nakikiramay sa bawat panalangin mo. Sa may pintuan, may maliit na lalagyan ng banal na tbig. Isang dampi lamang sa noo, at tila ba may panibagong lakas na pumapasok sa iyong pagkatao.

Sa labas ng simbahan, may ibang anyo ng buhay. Naroon ang mga nagbebenta ng kandila, na maingat na inaayos ang iba’t ibang kulay—puti para sa pasasalamat, pula para sa kahilingan, dilaw para sa tagumpay. Sa kanilang maliit na mesa, makikita rin ang mga eskapularyo at rosaryo na nakasabit, tila naghihintay ng mga kamay na hahawak at pusong mananalangin. Sa simpleng hanapbuhay na iyon, may halong debosyon at pag-asa.

Sa simbahan, kanya-kanyang mga panalangin ang hinahatid ng hangin patungong langit. Mga panalangin ng pag-asa at kapayapaan, pangkalusugan at pinansyal; para sa sariling kaluluwa, paghingi ng kapatawaran, pagpapalakas ng espirituwal na pamumuhay, kaligtasan, paghilom ng kalungkutan, at kung anu-ano pang uri ng panalangin. May mga dasal na mahina lamang na bulong, may mga dasal na tahimik na luha, at may mga dasal na walang salita—ngunit lahat ay dinirinig sa katahimikan.

Demon Hunter - "Along The Way"

Kapag walang misa at tahimik ang paligid, maririnig ang mga ibon na humuhuni sa tahimik ng kapaligiran. Ang kanilang awit ay parang kasabay ng hangin na marahang dumadampi sa mga puno. Sa ganitong sandali, ang simbahan ay hindi lamang gusali—ito’y kanlungan. Isang lugar kung saan maaaring umiyak nang hindi hinuhusgahan, magpasalamat nang walang pag-aalinlangan, at humiling nang may buong pag-asa.

Sabi nila, ang simbahan nga raw ay hospital para sa mga makasalanan. Pumapasok ang mga tao hindi dahil sila’y perpekto, kundi dahil sila’y sugatan. Dito sila nagpapagamot sa kanilang espirituwal na pagkatao—ang paghugas ng dumi sa katauhan, ang pag-amin sa pagkukulang, ang paglapit sa liwanag matapos ang dilim ng nakaraan na gustong takasan. Kaya huwag natin sabihing, “Palagi ’yang nagsisimba pero masama naman ang ugali.” Hindi naman tayo nakakasiguro sa nagsabi noon na kung nagsisimba siya ay hindi siya nakakagawa ng kasalanan. Lagi tayong makasalanan. Nagsisimba tayo upang humingi ng kapatawaran. Wala namang kasiguraduhan na kung nakapagsimba ka ngayon, bukas, hanggang sa walang hanggan ay hindi ka na makakagawa ng kasalanan. Ang simbahan ay hindi gantimpala ng mabuti—ito’y tahanan ng mga patuloy na nagsisikap na magbago.

Sa huli, ang simbahan ay higit pa sa mga pader na bato at kisame na mataas. Ito’y tahanan ng pananampalataya, sisidlan ng mga lihim na dasal, at saksi sa bawat yugto ng ating buhay—mula binyag hanggang kasal, hanggang sa huling pamamaalam. At sa bawat paglabas mo ng pintuan nito, may dala kang kapirasong katahimikan—isang paalala na sa gitna ng ingay ng mundo, may lugar pa ring tahimik na naghihintay sa iyong pagbabalik.

The Meaning Of The Song Behind "Zoot Suit Riot" by Cherry Poppin' Daddies

 

The zoot suits in the 1930s

In the 90s, there were countless alternative rock bands whose songs carried deep meaning—especially when you looked beyond the rhythm and paid attention to how the music was arranged and the stories within the lyrics. In one of my previous blog posts, I featured the band Squirrel Nut Zippers and their song “Hell,” a standout example of that jazz-infused rock sound. This time, we’re introducing another band that brings the same energetic, jazz-type rock vibe to our readers: Cherry Poppin’ Daddies.

Noong kasikatan nang dekada nobenta, this band gives a different taste of music to the alternative rock scene due to its unique type of genre. The band became part of the 1990s swing revival movement. They blended 1930s–40s big band jazz with modern alternative energy. The most well-known example of this is their hit “Zoot Suit Riot” from the album Zoot Suit Riot.

Pero alam niyo ba na ang kantang ito ay hindi lang basta kanta. It has a deeper meaning behind the song that raises your eyebrows once you know it. But before that, let's introduce the band Cherry Poppin' Daddies.

The band was formed in 1989 in Eugene, Oregon. Ang Cherry Poppin’ Daddies ay kilala sa kanilang energetic performances, brass-heavy arrangements, at kombinasyon ng swing, ska, punk, at jazz. Hindi sila basta novelty act—may lalim ang kanilang mensahe at eksperimento sa tunog. Kung ikukumpara sila sa mga OPM bands dito sa Pilipinas, maihahanay sila na parang RadioActive Sago Project, Put3ska, or Brownman Revival. Sumikat sila lalo na noong 1997 nang ilabas nila ang album na Zoot Suit Riot. Ang title track na Zoot Suit Riot ay naging anthem ng swing revival era.

Pero kung iisipin, hindi lang ito tungkol sa pagsasayaw na naka-zoot suit.

The genius of the song, the band Cherry Poppin' Daddies, in the 90s

Ano nga ba yung zoot suit? Ang zoot suit ay isang uri ng makulay at exaggerated na kasuotan na naging popular noong 1930s hanggang 1940s, lalo na sa Amerika. Karaniwan, ang zoot suit ay may mahabang coat o jacket na maluwag ang fit, na sinasabayan ng pantalon na mataas ang baywang (high-waisted) at malapad at mahahaba ang tabas (wide-legged). Minsan ay may nakasabit pang chain sa bulsa bilang dagdag na estilo, at kadalasan ay sinusuotan ito ng fedora hat upang makumpleto ang porma. Hindi ito ordinaryong suit—mas flamboyant, mas malaki ang hiwa at sukat, at mas may “angas” o matapang na dating kumpara sa karaniwang kasuotan. Kung may magsusuot nito ngayon at maglalamyerda sa BGC ay malamang na pagkamalan kang Young Stunnah at mabansagan ka pang troublemaker ng mga taong akala mo umasta na gated community ang BGC. Pero hinde it was a unique fashion noong 1930's but with a dark twist.

The song references the Zoot Suit Riots, which happened in Los Angeles in 1943 during World War II.

At the time, young Mexican-American, Filipino-American, and Black youths wore flashy, oversized suits called zoot suits — long coats, wide lapels, high-waisted pants. These outfits were seen as rebellious and unpatriotic because fabric was rationed during the war.

Tensions escalated between U.S. servicemen and minority youth. Sailors and soldiers attacked young men wearing zoot suits, stripping and beating them in the streets. Police often arrested the victims instead of the attackers.

Sa ilalim ng masayang horns at danceable rhythm, may commentary tungkol sa discrimination at cultural expression. Ganyan ang 90s alternative scene—hindi lang catchy, may social undertone.

Cherry Poppin' Daddies - Zoot Suit Riot

Bukod sa swing tracks, may mas aggressive at ska-punk-influenced songs din ang banda. Pinapakita nito na hindi sila nakakulong sa isang genre. Experimental sila—parang soundtrack ng isang dekadang gustong bumalik sa retro pero may modern angst pa rin.

Sa panahon ng MTV, flared pants, at dial-up internet, may nostalgia ang 90s sa mga nakaraang dekada. Kasabay ng kasikatan ng The Mask Movie (na tumulong din sa pagpasikat ng swing vibe sa mainstream), nagkaroon ng renewed interest sa big band sound.

Ang Cherry Poppin’ Daddies ay naging bahagi ng mas malaking wave kasama ng iba pang swing revival acts. Hindi man sila kasing-mainstream ng pop icons noon, nagkaroon sila ng cult following—at hanggang ngayon, pinapakinggan pa rin sila ng mga mahilig sa retro sound. Kung unan mong mapapakinggan ang tugtugan, maaaring hindi mo ito magustuhan dahil bago ang tema sa pandinig mo, lalo na may halong jazz, swing, at ska. 

Kung patutugtugin sa radyo ngayon ang tugtugan ng Cherry Poppin' Daddies, may magkakagusto kaya?

Maaaring may magkakagusto pa rin, pero depende sa audience at sa platform. Although wala sa panahon ang klase ng tugtugan nila sa panahon ng pop, hip-hop, at lo-fi vibes, medyo kakaiba ang brass-heavy swing sound nila. Pero tandaan pa rin na uso ngayon ang nostalgia at retro revival. Tingnan mo kung paano bumabalik ang disco at funk influences sa modern pop. Kahit hindi mo alam ang history, mapapasayaw ka sa groove ng Zoot Suit Riot at sa dami ng magkakatunog sa mainstream radio, minsan mas napapansin ang kakaiba.

Kung sa mainstream pop radio ipapatugtog bigla? Baka mabigla ang mga casual listeners. Pero kung curated ang context—halimbawa, “90s alternative spotlight”—malaki ang chance na may bagong generation na ma-curious at magustuhan ang timpla ng kanilang musika. 

Tandaan na naging kontrobersiyal lang ang kanta dahil noong 1940s, ang kasuotang zoot suit ay naging simbolo ng cultural identity ng ilang minority groups sa U.S., lalo na ng mga Mexican-American youth. Dahil sa kakulangan ng tela noong World War II, itinuring itong “luho” o hindi praktikal, kaya nagkaroon ng tensyon na nauwi sa tinatawag na Zoot Suit Riots sa Los Angeles noong 1943.And that is what the song is all about. I really like genius song-writers like them with a trumpet riff at zoot suit swagger plus the history nakabuo sila ng magandang piyesa ng kanta.

90's Kontra Usog: The Power of the Red & Black Bracelets

Noong bata ako, base sa mga lumang photo albums na iniingatan ni Nanay (yung makakapal na album na may plastic cover na kumakapit sa picture 😅), medyo manilaw-nilaw na ang plastic at yung mismong picture, pero mapapansin mo agad: naka-sando ako, may baby fats, at may suot na magkahalong kulay na itim at pulang beads na bracelet sa kamay. 

Lumaki kami ng 80s pero meron na rin naman nito. Malamang, nakita mo na ang mga sanggol na may suot na itim o pula na bracelet. Ang tawag doon? Kontra-usog o Pwera-usog bracelet.Yan ang simple jewelry starter pack ng mga sanggol noong araw. 

Sa English, loosely translated, it’s like a “baby anti-evil-eye bracelet.” Pero sa atin, mas malalim pa diyan ang kuwento.

Pero ano nga ba yung usog? Ang “usog” ay isang traditional Filipino belief na kapag ang isang sanggol o bata ay napuri o napansin ng isang tao — lalo na kung stranger — maaari itong magdulot ng biglaang pagkakasakit.

Classic scenario:

“Ay, ang cute naman ng baby!”

After ilang oras… nilalagnat.

Nanay: Ay baka nausog ng kapitbahay!”

 Kaya may ritual pa minsan na ipapahid ang laway ng pumuri sa noo o tiyan ng bata, sabay sabing “Pwera usog.” Yes, laway. 90’s parenting was built differently. Pero ngayon, kung matanda sa matanda ang maglalawayan, eh ibang usapan na po ’yan. Hindi na po tayo tinatablan ng usog, kaya huwag po tayong maglawayan. Nakakadiri. 

Ang paniniwala sa usog ay bahagi ng mas malawak na folk beliefs sa Pilipinas, na naimpluwensiyahan ng pre-colonial animism at pati na rin ng impluwensiya ng mga Kastila noong panahon ng Spain sa Pilipinas.

May pagkakahawig din ito sa “evil eye” belief na makikita sa iba’t ibang kultura sa Mediterranean at Latin America. Ibig sabihin, hindi lang tayo ang may ganitong paniniwala — global pala ang pagiging praning ng mga ninuno natin. 😅

Noong 90s, kahit may access na sa modern medicine, buhay na buhay pa rin ang ganitong belief lalo na sa mga probinsya at kahit sa urban areas. Kaya halos automatic na regalo sa baby shower noon ang kontra-usog bracelet.

May phone-in question tayo: kanino ka nga raw pinoprotektahan noon ng usog? 

Pinoprotektahan ang munting sanggol sa kahit sinong puwedeng makapagbigay ng negative energy — sinasadya man o hindi. Pwedeng kapitbahay, bisita, kamag-anak, o minsan daw… taong pagod, gutom, o may mabigat na aura.

Sa cultural context, hindi naman ibig sabihin na masama ang tao. May belief lang na may mga taong may mas “malakas” na enerhiya na maaaring makaapekto sa mga sanggol na mas sensitibo pa sa ganoong edad. 

As a 90’s kid, looking back at my pictures, feeling ko tuloy protected ako from:

• Barangay chismosa energy

• Random titas na mahilig manggigigil

• At possibly… cosmic forces beyond our understanding. Like, puwedeng engkanto, impakto o kaya'y aswang lalo na sa mga liblib na probinsiya sa Pilipinas

Ngayon, ang tanong ng karamihan, lalo na ng mga Gen Alpha, effective daw ba talaga?

Scientifically speaking, walang medical evidence na ang bracelet mismo ang nagpo-protect laban sa sakit. Most likely, kapag nagkakasakit ang bata matapos purihin, coincidence lang iyon. Babies have developing immune systems — madali talaga silang kapitan ng sakit.

Pero here’s the interesting part:

Kasi daw beliefs can reduce anxiety.

For parents — especially first-time moms — ang pagkakaroon ng kontra-usog bracelet gives psychological comfort. It’s like a symbolic shield. And when parents are calmer, more attentive sila sa baby. In a way, may indirect benefit.

So is it medically effective? Walang proof. Is it culturally powerful? Definitely yes.

Hanggang ngayon, makakakita ka pa rin ng mga babies na may suot na kontra-usog bracelet. Makikita mo sa mga palengke, online shops, at even sa baby boutiques na nag-upgrade na ang aesthetic — may minimalist, may gold-plated, may customized name pa. Pati ang kontra-usog bracelets namin noon, ngayon ay moderno na rin. 

Kahit nasa era na tayo ng parenting blogs, Google, at pediatric YouTube channels, nananatili pa rin ang ganitong practice sa maraming pamilyang Pilipino. I think it’s part of our cultural DNA.

Sa likod ng simpleng itim at pulang bracelet, nandun ang takot ng magulang na baka may mangyaring masama. Nandun ang desire nilang protektahan ka sa mundong hindi nila kontrolado.

Honestly? Ang cute ko talaga doon. Protected and chubby cheeks daw ako haha! 

Hindi ko maicoconsider na ang kontra-usog bracelets ay isang act of fashion, it just represents how Filipinos blend spirituality, tradition, and parenting. You may believe in it or not. You may laugh at it or defend it. But one thing’s for sure — it’s a colorful part of our childhood.

Bakit Hindi Ka Crush ng Crush Mo?

Valentine’s Day na naman. Puro flowers sa feed, tila ba may pa-soft launch, may pa-hard launch, may mga “my person”, "my man", at "my lover" captions na parang gumuguhit na parang talim ng kutsilyo sa damdamin ng mga single at broken-hearted. Tapos ikaw? Naka-heart react lang. Tahimik. Observing. Umaasang baka may plot twist bago mag-14.

Pero eto ang masakit na tanong: bakit hindi ka crush ng crush mo? Bakit nga ba?

Ang post na ito ay para hindi ka saktan. Hindi rin ito para i-down ka. This is a gentle, honest, medyo masakit pero kailangan na real talk reminder. Kasi minsan, mas okay nang alam mo ang totoo kaysa umaasa ka sa mixed signals na ikaw lang ang nag-i-interpret.

💔 Hindi kayo same ng wavelength

Minsan, hindi talaga tugma ang frequency. FM radio siya; ikaw naman ay AM radio.Gusto niya ang mga tugtugan na masaya; ikaw, ang gusto mo naman ay mga balita. Kahit gaano ka ka-interesting, kung iba ang humor mo, iba ang trip mo sa life, iba ang values mo — puwedeng hindi lang talaga nag-click.

You can be a whole vibe, pero kung hindi siya naka-tune sa channel mo, static lang ang maririnig niya. And that’s okay. Compatibility is not about effort alone.

💔 May iba siyang gusto (at hindi ikaw ‘yun)

Ito yung masakit pero simple. Hindi ka niya crush kasi may crush siyang iba. Period.

Hindi ibig sabihin na kulang ka. Hindi ibig sabihin na mas better yung isa kaysa sa’yo. Attraction is subjective. May mga taong hindi ka pipiliin kahit ibigay mo pa ang best version mo — at may mga taong pipiliin ka kahit nakapambahay ka lang, may hawak na bote ng Red Horse at naglalaway nang di malaman kung bakit. Wala kang magagawa kahit mag-iiyak ka pa na mas maayos ang karakas mo kaysa kay Mr.Nobody kung yun ang tipo niya eh. Wala kang talagang magagawa. 

💔 Masyado kang available

Ouch. Pero pakinggan mo muna.

Kapag lagi kang nandiyan, lagi kang nagre-reply agad, lagi kang ready, minsan nawawala yung excitement. Hindi mo kailangan magpaka-hard to get, pero learn to have your own life. Parang iniisip niya tuloy na wala kang ibang ginagawa sa buhay kundi mag-intay lang ng mga messages niya. Baka isipin niya na tambay, Lord ka lang sa kanto na gusto lang umibig, tapos ano na? kapag napa-ibig na wala na

Attractive ang taong may sariling mundo — may goals, may hobbies, may ginagawa outside of “pag-aabang.” Magpaka man of mystery ka rin. Don't make her feel that you're obsessed because that is a number 1 red flag. 

💔 You like the idea of them, not the real them

Baka hindi ka niya crush kasi hindi naman niya alam na crush mo siya — or worse, kilala ka niya pero ang version na pinapakita mo ay hindi ikaw.

Kapag masyado kang nagpapanggap para lang magustuhan ka, eventually ma-feel din niya ’yon. And people are drawn to authenticity.

Mas okay nang hindi ka niya crush bilang tunay na ikaw kaysa magustuhan ka niya dahil sa version na hindi mo kayang panindigan.

💔 Hindi pa siya ready

Hindi lahat ng hindi nagre-reciprocate ayaw sa’yo. Minsan, hindi lang talaga sila ready. May pinagdaanan. May focus. May priorities. Kapag naglalagay ka ng mga nilalaro mong online games sa PC, nakakapaghintay ka. Bakit sa kanya hindi at gusto mo nang madalian? Walang ganun, hindi parang Kodak ang pag-ibig. It's not only a one-shot love that can quickly develop like a film. Makiramdam ka, pero always remember that a rejection is not always a rejection; there is a proper and considerate reason behind it. Matuto kang maghintay, at kung wala talaga, oks lang move ahead, at matuto ka rin dapat mag-move on.

At hindi mo trabaho ang ayusin o hintayin ang taong hindi pa buo para sa’yo.

No Doubt - "Don't Speak"

 💔 Baka… mabaho ka (real talk lang 😂)

Okay, sandali. Wag ka magalit.

Baka mabait ka. Baka funny ka. Baka green flag ka. Pero kung may unforgettable man sa’yo… hindi pala yung personality mo kundi yung amoy mo — ibang usapan na ‘yan.

At idagdag pa natin ito: baka hindi ka nagsisipilyo kaya may bad breath ka, at ayaw ni crush ng ganun. Kahit gaano ka ka-sweet magsalita, kung may kasamang “dragon breath,” medyo mahirap i-romanticize ‘yan. Hygiene matters. 

• Maligo
• Mag deodorant
• Magtoothbrush at mouthwash
• Magdala ng mint kung di pa rin kaya ng toothbrush

Self-care is attractive at saka basic respect na rin ito para sa sarili at sa ibang tao. 

💔 Baka marami ka ring ibang crush

Ayan ha, baka hindi ka crush ng crush mo kasi ramdam niyang hindi lang siya ang gusto mo. Baka lima yung nilalandi mo sa Messenger, naka may tatlo ka pang "good morning" o "kumain ka na ba?" Energy is real. Kapag hindi ka focused, kapag option lang siya sa listahan mo, mararamdaman niya iyon. Minsan gusto natin na seryosohin tayo, pero tayo mismo ay hindi seryoso. Hindi masama magkaroon ng "crush" to "connection." Hindi ka naman kasi Wi‑Fi para magkaroon ng maraming connections. Kailangan marunong ka rin pumili ng seseryosohin mo—hindi yung lahat gusto mo. Tapos magtataka ka kung bakit walang pumipili sa iyo. 

💔 Minsan wala lang talaga

Walang dahilan. Walang malalim na explanation. Hindi ka niya crush. Hindi ka niya gusto. Simple and plain HINDI LANG.  And that's the hardest pill to swallow. Pero tandaan, hindi ka man gustuhin, hindi ka nababawasan dahil hindi ka pinili ng isang tao. Ang sabi nga, "there are so many fish in the ocean." Makakahanap ka rin ng ka-match mo, yung gugustuhin ka at gugustuhin mo rin. 

Kung hindi ka crush ng crush mo, okay lang. Hindi iyon rejection ng buong pagkatao mo. Isang tao lang 'yon sa bilyong tao sa mundo.

Malay mo, habang umiiyak ka sa maling tao, may isang taong hinihintay ka lang na maging free.

Kasi one day, may darating na hindi mo kailangang hulaan kung gusto ka ba niya. Hindi ka mag-ooverthink. Hindi ka mag-aabang ng reply.

Clear. Consistent. Certain.

At sa araw na ‘yon, mapapangiti ka na lang at sasabihin mo:

“Ah, kaya pala hindi siya.” ❤️